2 augustus 202611 min read

Paardenkoets door de historische binnenstad van Brugge

Print article

De paardenkoetsen horen sinds de negentiende eeuw bij het straatbeeld van Brugge. Het geluid van hoeven op kasseien is voor veel bezoekers het eerste wat ze van de stad onthouden. Een ritje is toeristisch, dat klopt, maar het is ook een efficiënte manier om in een halfuur een goed beeld te krijgen van de historische kern, met commentaar van een koetsier die de stad kent.

Deze gids zet op een rij waar je vertrekt, welke route je rijdt, wat het kost, wanneer je best gaat, en hoe het zit met de regels rond het welzijn van de paarden.

Vertrekpunt en reserveren

De koetsen vertrekken vanaf de Markt, aan de zijde van het Belfort. Van oktober tot en met maart, wanneer de Markt op woensdagvoormiddag door de markt bezet is, verhuist de standplaats tijdelijk naar de Burg. Dat is de enige officiële standplaats: koetsen die je elders in de stad ziet staan, zijn onderweg of hebben pauze.

• Reserveren is niet mogelijk en ook niet nodig: je stapt gewoon aan bij de eerstvolgende koets in de rij
• In het hoogseizoen kan de wachttijd op piekmomenten oplopen tot twintig of dertig minuten
• Buiten het seizoen sta je vrijwel altijd meteen op

Het aantal koetsen dat tegelijk in de stad mag rijden, is stedelijk gereglementeerd en beperkt. Daardoor blijft het aanbod op drukke dagen kleiner dan de vraag.

Prijs

De tarieven zijn stedelijk vastgelegd en gelden per koets, niet per persoon.

• Ongeveer 60 euro voor een rit van een halfuur
• Een koets neemt tot vijf personen mee, kinderen inbegrepen
• Voor een gezin van vier komt dat neer op ongeveer 15 euro per persoon
• Betalen doe je bij de koetsier; veel koetsiers aanvaarden ook kaart, maar cash is zekerder
• Langere ritten of privéarrangementen zijn mogelijk tegen een hoger tarief, af te spreken met de koetsier

Controleer het actuele tarief op het bordje bij de standplaats: de stad past de prijs periodiek aan.

De route

De rit duurt ongeveer dertig minuten inclusief de verplichte drinkpauze. Er is één vaste hoofdroute, die de drukste voetgangersassen vermijdt.

1. Vertrek op de Markt, langs het Belfort 2. Via de Wollestraat naar de Dijver, met zicht op de Rozenhoedkaai en het water 3. Langs het Gruuthusemuseum en de Onze-Lieve-Vrouwekerk met haar bakstenen toren van 115,5 meter 4. Door de Katelijnestraat richting het Walplein 5. Drinkpauze aan de historische drinkbak op het Walplein, naast brouwerij De Halve Maan 6. Verder langs het Begijnhof en het Minnewater, met de Poertoren uit 1398 7. Terug via de Wijngaardstraat en de Mariastraat naar de Markt

Onderweg vertelt de koetsier over de gebouwen, de geschiedenis van de haven en de anekdotes die bij de straten horen. De meeste koetsiers spreken Nederlands, Frans, Engels en vaak ook Duits; vraag het vooraf even.

De drinkpauze op het Walplein

Halverwege stopt elke koets ongeveer vijf minuten bij de drinkbak op het Walplein. Het paard drinkt, de koetsier controleert het tuig en de passagiers kunnen even uitstappen om foto's te maken. Dat is geen commercieel intermezzo maar een verplichting: elk paard moet tijdens de dienst regelmatig drinken en rusten.

Voor kinderen is dit vaak het hoogtepunt van de rit, omdat ze het paard van dichtbij kunnen zien. Aai het dier enkel na toestemming van de koetsier en blijf uit de buurt van de achterbenen.

Wanneer ga je het best

• Vroeg in de ochtend, tussen 9.00 en 10.30 uur: weinig voetgangers, rustige straten en zacht licht
• Late namiddag in de winter: de monumentenverlichting gaat aan tijdens de rit
• Vermijd zaterdag- en zondagnamiddag in juli en augustus: dan zijn de wachtrijen het langst
• Bij aanhoudende hitte rijden de koetsen niet; de stad hanteert een hitteprotocol met temperatuurgrenzen
• Bij zware regen of storm kan de dienst eveneens stilvallen

De koetsen rijden het hele jaar door, doorgaans van ongeveer 9.00 uur tot rond zonsondergang, met kortere uren in de winter.

Welzijn van de paarden

Dit is de vraag die veel bezoekers terecht stellen. Brugge heeft een van de strengere reglementen van Europa voor stadskoetsen, met onder meer:

• Een maximaal aantal koetsen dat gelijktijdig in dienst is
• Verplichte rustdagen en beperkte dienstduur per paard per dag
• Een hitteprotocol dat de ritten stillegt bij te hoge gevoelstemperaturen
• Verplichte drink- en rustpauze tijdens de dienst
• Periodieke veterinaire controles en registratie van elk paard
• Een vaste route die de drukste en smalste straten vermijdt

Wil je zelf inschatten of alles in orde is, let dan op het volgende: het paard staat rustig en niet te zweten, de hoeven zijn verzorgd en beslagen, het tuig zit niet te strak, en er is water beschikbaar. Twijfel je, stap dan gewoon niet in en meld het bij de dienst toerisme.

Toegankelijkheid

• Opstappen gebeurt via twee treden; er is een handgreep en de koetsier helpt
• Voor rolstoelgebruikers is de klassieke koets niet geschikt, omdat de rolstoel niet mee kan
• Kinderwagens kunnen ingeklapt mee, maar vraag het vooraf: de bergruimte is beperkt
• Er is een kap tegen regen, maar geen verwarming; neem in de winter een deken of warme jas mee
• Honden mogen doorgaans mee, klein en op schoot; overleg met de koetsier

Wat je ziet vanaf de koets

Het voordeel van de hoge zitpositie is dat je over de menigte heen kijkt en gevels ziet die je vanaf de stoep mist: de kraagstenen, de trapgevels, de jaartallen in de baksteen. Bijzonder onderweg:

• Het Belfort met zijn achtenveertig meter hoge onderbouw en de achthoekige bovenverdieping
• De achtergevels aan de Dijver, die vanaf het water zijn gebouwd
• Het Gruuthusepaleis, ooit het huis van de heren van Gruuthuse die het monopolie hadden op kruidenmengsels voor bier
• De Onze-Lieve-Vrouwekerk, waar de Madonna met Kind van Michelangelo staat
• Het Begijnhof uit 1245, met witte gevels rond een binnenplein
• De Poertoren aan het Minnewater, gebouwd in 1398 als kruitopslag

Fotograferen tijdens de rit

• De koets beweegt en de kasseien schudden: gebruik een sluitertijd van minstens 1/500 seconde
• Fotografeer tijdens de drinkpauze op het Walplein voor scherpe beelden van het paard
• Het mooiste beeld van een koets maak je niet vanuit de koets maar vanaf de Wollestraat of de Mariastraat, waar de koets tussen historische gevels rijdt
• In de winter, tijdens het blauwe uur, geeft de combinatie van koetslampen en verlichte gevels sfeervolle beelden

Alternatieven wanneer de wachtrij te lang is

• Een boottocht van dertig minuten op de reien, met vergelijkbare prijs per persoon en een heel ander perspectief
• Een begeleide stadswandeling van twee uur, uitgebreider en goedkoper per persoon
• Een riksja of elektrisch wagentje, in beperkte mate beschikbaar in het centrum
• Zelf de koetsroute te voet lopen: het is een lus van ongeveer drie kilometer die je in een uur wandelt

Praktisch samengevat

• Standplaats: Markt, op woensdagvoormiddag de Burg
• Duur: ongeveer 30 minuten, inclusief drinkpauze
• Prijs: rond 60 euro per koets, tot vijf personen
• Reserveren: niet mogelijk, aanschuiven ter plaatse
• Seizoen: het hele jaar, met beperkingen bij hitte en storm
• Betaling: cash of kaart, afhankelijk van de koetsier

De koets bij bijzondere gelegenheden

Naast de reguliere rondritten worden koetsen ook ingezet voor huwelijken, jubilea en fotoshoots. Dat gebeurt buiten de standplaats om en spreek je rechtstreeks met een koetsier of stalhouder af. Reken op een hoger tarief dan het standaardtarief, afhankelijk van de duur, het vertrekpunt en of er versiering en een tweede paard bij komen. Boek dit ruim op voorhand, zeker voor zaterdagen in de zomer, en spreek een regenscenario af: bij storm rijden de koetsen niet.

Voor bruidsparen is het praktische aandachtspunt de bestrating. Een lange sleep en kasseien gaan slecht samen bij het op- en afstappen; plan een opstapplek op een vlak stuk, bijvoorbeeld aan het Walplein of het Astridpark.

Beste zitplaats in de koets

De koets heeft twee banken. Vooraan zit je hoger en heb je vrij zicht over de kop van het paard, wat het beste uitzicht en de mooiste foto's oplevert. Achteraan zit je comfortabeler op de kasseien en versta je de koetsier iets minder goed. Rijd je met vijf personen, dan zet je de kinderen vooraan; ze zien het paard werken en dat maakt de rit voor hen veel boeiender.

Vergelijking met een boottocht

Veel bezoekers twijfelen tussen koets en boot. Beide duren ongeveer een halfuur en kosten per persoon ongeveer evenveel voor een gezin. Het verschil zit in het perspectief. Vanaf het water zie je achtergevels, tuinmuren en de onderkant van de bruggen, en hoor je nauwelijks verkeer. Vanaf de koets zie je pleinen, straatgevels en de bovenzijde van de stad, en kom je in delen van het centrum waar geen water loopt, zoals het Walplein en de Katelijnestraat. Wie tijd heeft, doet er het best allebei: samen geven ze een compleet beeld van de historische kern in nauwelijks meer dan een uur.

Korte geschiedenis van de Brugse koets

Paardenkoetsen reden in Brugge oorspronkelijk niet voor toeristen maar voor vervoer van personen en goederen. Toen de stad in de tweede helft van de negentiende eeuw werd herontdekt door Britse en Franse reizigers, ontstond het eerste commerciële aanbod van rondritten. De koetsiers waren vaak stalhouders die naast hun gewone werk bezoekers rondreden. Vandaag zijn de koetsen een gereglementeerde beroepsgroep met vergunningen, vaste tarieven en een toegewezen standplaats.

De paarden zijn meestal Belgische of Nederlandse trekpaarden en warmbloeden die geselecteerd worden op temperament: een stadspaard moet rustig blijven bij menigten, fietsers, muziek en camera's. Ze werken in een rotatiesysteem, met dagen op stal en in de weide tussen hun diensten door.

Wat de kasseien met de rit doen

De historische bestrating maakt het geluid en de sfeer, maar zorgt ook voor schokken. Dat is goed om te weten als je met een baby reist of rugklachten hebt. De rit is niet oncomfortabel, maar het is geen gladde asfaltweg. Ga achteraan zitten voor de rustigste plaats en houd losse voorwerpen vast; telefoons vallen makkelijk uit de hand bij een oneffenheid.

Etiquette rond de koetsen

• Steek nooit vlak voor een koets over: een trekpaard heeft meters nodig om te stoppen
• Gebruik geen flits vlak bij de kop van een paard
• Aai het dier alleen na toestemming en enkel aan de schouder of de hals
• Geef geen voedsel of snoep aan de paarden
• Fietsers houden bij het inhalen best een meter afstand en bellen niet vlak naast de kop

Veelgestelde vragen